wn_baner_ess
tu jestes / strona główna / ESS / - Historia
Menu
- Historia

Krótka historia ESS

W latach 50-tych ubiegłego wieku dwóch naukowców, Amerykanin Cliff Shull i Kanadyjczyk Bert Brockhouse, jako pierwsi na świecie zajęli się badaniami nad rozpraszaniem neutronów jako narzędzia do analizowania różnorodnych materiałów. Dopiero w roku 1994, kiedy to w pełni uświadomiono sobie możliwości płynące z generowania wiązek neutronów, dwaj pionierzy otrzymali za swoją pracę prestiżową nagrodę Nobla. Pod koniec lat 60-tych w Grenoble we Francji, powstał jeden z najbardziej znanych na świecie reaktorów wysokostrumieniowych wytwarzający neutrony termiczne (tzw. powolne neutrony). Równocześnie zaczęto budować wiele innych akceleratorów jako źródła neutronów. Wszystkie z nich były elektronowymi akceleratorami liniowymi a ich użytkowanie wiązało się z poważnym efektem ubocznym w postaci bardzo intensywnego promieniowania gamma. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych zaczęto pracować nad protonowymi akceleratorami, takimi jak cyklotrony czy synchrotrony, które w przeciwieństwie do swoich poprzedników, nie wytwarzały promieniowania gamma oraz generowały znacznie mniej ciepła w przeliczeniu na neutron. Ich dużą zaletą była również znacznie większa jasność szczytowa pulsów. Wywołało to falę bardzo ambitnych projektów na źródła neutronów, takich jak ING w Kanadzie, SNQ w Niemczech oraz SORA we Wspólnocie Europejskiej, które wykraczały poza możliwości technologiczne tamtych czasów. Żaden z tych projektów nie doczekał się zrealizowania, ale za to stał się zalążkiem powstania Europejskiego Źródła Spalacyjnego. Oficjalna propozycja utworzenia megawatowego neutronowego źródła spalacyjnego w każdym z trzech rozwiniętych regionów świata, wyszła na początku lat 90-tych od Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development). Rozpoczęły się prace nad projektem takiego ośrodka, których efektem w 2002 roku było 10MW źródło spalacyjne z dwoma tarczami i ponad 40 przyrządami neutronowymi, zasilane przez akcelerator H-minus. Rok później zmieniono koncepcję ESS i zastąpiono dotychczasowe źródło liniowym akceleratorem protonowym o mocy 5MW oraz zmniejszono ilość przyrządów neutronowych do 22. W latach 2003-2009 zaproponowano trzy lokalizacje na budowę ESS – Debreczyn na Węgrzech, Bilbao w Hiszpanii oraz Lund w Szwecji. 28 Maja 2009 roku podjęto w Brukseli decyzję o umiejscowieniu nowego ośrodka w Szwecji. Stworzono również dwie grupy zarządzania – międzynarodowy Komitet Wykonawczy oraz Komisję do spraw prawnych, która reprezentowała dwóch formalnych właścicieli projektu – Szwecję i Danię. Szwedzka spółka akcyjna ESS AB jest właścicielem 75% udziałów, natomiast Danii przypadło pozostałe 25%. Komitet Wykonawczy składa się dzisiaj z 17 krajów uczestniczących w przedsięwzięciu.

Dziś jednostka funkcjonuje z powodzeniem

Zestawienie najważniejszych dat z działalności ESS

1993 – założenie Rady ESS złożonej z 18 laboratoriów z 11 krajów europejskich.

1997 – powstają ramy naukowe i techniczne do stworzenia źródła spalacyjnego, jednak Europa nie jest w stanie podjąć decyzji o budowie. Koncepcja zostaje przyjęta przez USA, które rozpoczynają budowę własnego ośrodka spalacyjnego zwanego Spallation Neutron Source.

1999 – OECD rekomenduje utworzenie nowej generacji źródeł neutronów o wysokim natężeniu.

2001 – powstaje ESS Scandinavia. Celem jest przekonanie środowiska naukowego do umieszczenia przyszłego źródła spalacyjnego w regionie Øresund.

2002 – kraje europejskie zgłaszają swoje propozycje na lokalizację ESS.

2005 – szwedzki rząd składa propozycję bycia gospodarzem ESS.

2007 – rozpoczynają się negocjacje by siedzibą ośrodka było Lund.

2009 – zapada decyzja o zbudowaniu ESS w Lund.

2019 – przewidywane uruchomienie jednostki

Źródło:

http://ess-scandinavia.eu


Projekt „Wielka nauka – kolejny etap procesu transferu technologii” jest współfinansowany z Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.